Strona główna
Zdrowie
Jakie badania wykonać przed maratonem?

Jakie badania wykonać przed maratonem?

Biegacz podczas konsultacji lekarskiej w gabinecie

Przed maratonem najważniejsze są trzy badania kardiologiczne: EKG spoczynkowe, echo serca oraz próba wysiłkowa. Nie każdy biegacz musi wykonywać pełny pakiet bez wskazań, ale przed rozpoczęciem intensywnych przygotowań warto ocenić ryzyko wspólnie z lekarzem. Uzupełnieniem są badania krwi, a przy dolegliwościach bólowych także ocena narządu ruchu. Samodzielne odczytywanie wyników nie wystarcza – ich znaczenie powinien ocenić lekarz, najlepiej zajmujący się kardiologią lub medycyną sportową.

Jakie badania wykonać przed maratonem?

Maraton oznacza wielogodzinny wysiłek, dlatego pierwszeństwo ma sprawdzenie bezpieczeństwa układu krążenia, a dopiero później szczegółowe mierzenie formy. Podstawowy zestaw obejmuje EKG spoczynkowe, echo serca i próbę wysiłkową. Zakres diagnostyki może się zmienić zależnie od wieku, historii chorób, przyjmowanych leków, objawów oraz poziomu planowanego obciążenia.

W praktyce nie zawsze wszystkie badania są zlecane każdej osobie. EKG może być punktem wyjścia, natomiast echo serca i test wysiłkowy lekarz dobiera na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i czynników ryzyka. Nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie zakazu biegania, ale wymaga dalszej konsultacji.

Diagnostyka kardiologiczna przed startem

Każde z tych badań odpowiada na inne pytanie. EKG ocenia elektryczną pracę serca w spoczynku, echo pokazuje jego budowę i przepływ krwi, a próba wysiłkowa sprawdza reakcję organizmu na narastające obciążenie.

Badanie Cel medyczny Co może wykryć?
EKG spoczynkowe Ocena rytmu i przewodzenia impulsów Zaburzenia rytmu, nieprawidłowości przewodzenia i niektóre ślady chorób serca
Echo serca Ocena budowy oraz pracy serca Wady wrodzone lub nabyte, nieprawidłowości zastawek, wielkości jam i grubości ścian
Próba wysiłkowa Ocena reakcji serca na stopniowo zwiększany wysiłek Nieprawidłową reakcję tętna lub ciśnienia, arytmie i objawy pojawiające się podczas obciążenia

EKG spoczynkowe

EKG rejestruje elektryczną aktywność serca za pomocą elektrod umieszczonych na klatce piersiowej i kończynach. Badanie jest krótkie i nieinwazyjne. Może ujawnić między innymi zaburzenia rytmu, nieprawidłowości przewodzenia oraz pewne cechy sugerujące przebytą lub aktualną chorobę serca.

Prawidłowy zapis nie wyklucza wszystkich problemów, ponieważ badanie trwa krótko i odbywa się w spoczynku. Jeśli występują kołatania serca, omdlenia lub epizody nierównego bicia, lekarz może rozważyć Holter EKG, który rejestruje pracę serca zwykle przez 24 godziny, a w wybranych przypadkach dłużej.

Echo serca

Echokardiografia, czyli USG serca, wykorzystuje ultradźwięki do obrazowania jego struktur i przepływu krwi. Lekarz ocenia między innymi jamy serca, grubość ścian, zastawki oraz kurczliwość mięśnia sercowego. Badanie trwa zwykle około 30 minut i jest bezbolesne.

Próba wysiłkowa

Test odbywa się najczęściej na bieżni lub rowerze stacjonarnym. Obciążenie stopniowo rośnie, a personel monitoruje EKG, tętno, ciśnienie i zgłaszane objawy. Próba pokazuje, jak serce reaguje na wysiłek, którego nie da się ocenić na podstawie samego badania spoczynkowego.

Badanie należy przerwać, gdy pojawia się znaczne zmęczenie, duszność, ból w klatce piersiowej lub inne niepokojące objawy. O wskazaniu do testu i interpretacji wyniku decyduje lekarz. Próba wysiłkowa nie jest tym samym co test wydolnościowy służący do wyznaczania stref treningowych.

Kiedy trzeba skonsultować się z lekarzem?

Pomocny może być kwestionariusz oparty na przesłankach stosowanych przez American College of Sports Medicine (ACSM). Zaznaczenie odpowiedzi „tak” nie jest diagnozą, ale wskazuje, że przed zwiększeniem obciążeń potrzebna jest konsultacja.

Umów wizytę przed rozpoczęciem przygotowań, jeśli dotyczy Cię którykolwiek z poniższych punktów:

  • Masz rozpoznaną chorobę serca, przebyty zawał, zaburzenia rytmu, niewydolność serca lub wadę zastawkową.
  • Przechodziłeś operację serca, koronarografię, angioplastykę albo masz wszczepiony rozrusznik.
  • Odczuwasz ból lub ucisk w klatce piersiowej podczas wysiłku.
  • Masz niewyjaśnione duszności, zawroty głowy, omdlenia albo utraty przytomności.
  • Masz cukrzycę, astmę, inną chorobę płuc lub przyjmujesz leki wpływające na serce albo ciśnienie.
  • Występują u Ciebie problemy mięśniowo-szkieletowe ograniczające sprawność.

Ryzyko wymaga dokładniejszej oceny także przy paleniu tytoniu, nadciśnieniu, nieznanym ciśnieniu lub profilu lipidowym, obciążającym wywiadzie rodzinnym, małej aktywności fizycznej i znacznej nadwadze. Szczególnej ostrożności wymagają osoby starsze oraz biegacze wracający do wysiłku po długiej przerwie.

Ból w klatce piersiowej, omdlenie lub nagła duszność podczas treningu to sygnały alarmowe. Przerwij wysiłek i skontaktuj się z lekarzem. Przy silnych lub utrzymujących się objawach potrzebna jest pilna pomoc medyczna, a nie kolejny trening ani samodzielna interpretacja wyniku.

Jakie badania uzupełniające warto rozważyć?

Badania dodatkowe nie zastępują diagnostyki kardiologicznej. Pomagają sprawdzić, czy na wydolność nie wpływają niedobory, choroby ogólne albo problemy z układem oddechowym:

  • Morfologia krwi pomaga ocenić między innymi niedokrwistość, infekcję i stan ogólny organizmu.
  • Ferrytyna i żelazo mogą być przydatne przy zmęczeniu, gorszej tolerancji wysiłku lub podejrzeniu niedoboru żelaza. Wynik zawsze interpretuje lekarz.
  • Elektrolity, zwłaszcza sód, potas i magnez, ocenia się w zależności od stanu zdrowia, objawów i obciążeń treningowych.
  • Badanie ogólne moczu dostarcza informacji o funkcjonowaniu układu moczowego i może wskazać potrzebę dalszej diagnostyki.
  • Spirometria ma szczególne znaczenie przy duszności, świstach, astmie lub innych chorobach układu oddechowego.
  • Analiza biomechaniczna może pomóc przy nawracającym bólu stopy, kolana, biodra lub pleców, a także po wcześniejszych kontuzjach.

Badania wydolnościowe są opcjonalnym narzędziem do planowania treningu. Mogą określić między innymi VO2max, tętno maksymalne oraz progi metaboliczne, dzięki czemu trener łatwiej dobierze intensywność jednostek. Nie odpowiadają jednak na pytanie, czy serce jest zdrowe. Najpierw trzeba wykluczyć przeciwwskazania medyczne, a dopiero potem optymalizować formę.

Plan przygotowania do badań i startu

Najrozsądniej zaplanować diagnostykę przed rozpoczęciem najbardziej wymagającej części przygotowań, aby był czas na dodatkowe konsultacje lub zmianę treningu. Kolejność może wyglądać tak:

  1. Wypełnij kwestionariusz dotyczący chorób, objawów i czynników ryzyka.
  2. Wykonaj podstawowe badania zlecone przez lekarza, w tym morfologię i wybrane parametry gospodarki żelazowej oraz elektrolitowej.
  3. Umów konsultację kardiologiczną i ustal, czy potrzebne są EKG, echo serca oraz próba wysiłkowa.
  4. Jeśli masz dolegliwości bólowe, skonsultuj je z fizjoterapeutą lub lekarzem przed zwiększaniem kilometrażu.
  5. Dopiero po ocenie wyników buduj obciążenia treningowe i reaguj na pojawiające się objawy.

Nie porównuj wyniku z internetowymi tabelami bez kontekstu. Zakresy referencyjne zależą między innymi od wieku, płci, stanu zdrowia i rodzaju badania, a u osób regularnie trenujących niektóre parametry mogą wyglądać inaczej niż u osób nieaktywnych. Ostateczna interpretacja należy do specjalisty.

Przed maratonem sprawdź kolejno: kwestionariusz ryzyka, podstawowe badania krwi, konsultację kardiologiczną oraz gotowość narządu ruchu. EKG, echo serca i próba wysiłkowa służą bezpieczeństwu, natomiast VO2max i analiza progów pomagają lepiej zaplanować trening. Jeśli pojawią się niepokojące objawy lub nieprawidłowy wynik, wstrzymaj zwiększanie obciążeń do czasu wyjaśnienia sytuacji z lekarzem.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Wyniki badań oraz możliwość udziału w maratonie powinien ocenić lekarz.

Redakcja readysteadygo.pl

Readysteadygo.pl to portal dla wszystkich, którzy uprawiają sport dla siebie: dla zdrowia, formy i przyjemności. Piszemy o bieganiu, jeździe na rowerze, siłowni i treningu w domu, pływaniu i sportach wodnych, nartach, snowboardzie i łyżwach, a także o diecie, regeneracji i wyborze sprzętu.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?